پرتاب کننده های نیزه 5000 ساله؛ قدیمی ترین سلاح های کشف شده در آند که شاید برای شکار اجداد لاماها ساخته شده بودند
به گزارش راوه بلاگ، دوست دارید وقتی گوگل می کنید، در نتایج جستجوی خودتون، مطالب خبرنگاران را بیشتر ببینید؟!
ساده است! روی دکمه روبرو کلیک کن و تیک کنار سایت خبرنگاران را بزن. بعدش هیچ کار دیگری لازم نیست و صفحه را ببند.
همینجاکلیک کن!
شاید تا حالا تصور می کردید که شکارچیان باستان در آمریکای جنوبی تنها با اتکا به نیزه های ساده و قدرت بازوی خود به مصاف حیوانات می رفتند. اما کشف اخیر باستان شناسان در سواحل شیلی نشان می دهد که قضیه بسیار پیچیده تر و هوشمندانه تر از این حرف ها بوده است. دانشمندان به تازگی بقایای سلاح هایی فوق العاده کارآمد به نام آتلاتل (Atlatl) یا نیزه انداز را پیدا نموده اند که قدمت آن ها به 5000 سال پیش می رسد؛ ابزارهایی که نه تنها مسیر شکار اجداد باستانی لاماها را هموار کردند، بلکه احتمالاً در جنگ های خونین میان گروهی انسان ها نیز به کار می رفته اند. در این پست با هم می بینیم که چطور این ابزار ساده، اما مهندسی شده، توانست توازن قدرت را در کوهستان های آند و سواحل بیابانی آتاکاما تغییر دهد. آیا واقعاً این ابزار مینیاتوری که همراه آن ها پیدا شده متعلق به بچه ها بوده؟ با هم این پرونده مجذوب نماینده باستان شناسی را ورق می زنیم.
???? لیست بخش های این نوشته
(کلیک کنید)
- سایه شکارچیان باستان بر فراز صخره های آتاکاما
- آتلاتل چیست و چگونه نیروی دست انسان را چند برابر می نماید؟
- راز بقای چوب در خشک ترین بیابان دنیا
- اسباب بازی های مرگبار؛ آیا بچه ها باستان هم شکارچی بودند؟
- وقتی ابزار بقا به سلاح کشتار هم نوع تبدیل می شود
- معمای اهلی سازی لاماها و نقش کلیدی نیزه اندازها در تکامل آمریکای جنوبی
- فیزیک پرتاب؛ چگونه یک تکه چوب ساده سرعت نیزه را دو برابر می نماید؟
سایه شکارچیان باستان بر فراز صخره های آتاکاما
در سواحل شمالی شیلی و در نزدیکی دهانه رودخانه ها، محوطه ای باستانی به نام کالتا هوئلن 42 (Caleta Huelen 42) واقع شده است که سال هاست فکر باستان شناسان را به خود مشغول نموده است. این محوطه که برای اولین بار در دهه 1970 میلادی کاوش شد، گورستانی باستانی متعلق به جوامع شکارچی-گردآورنده را در خود جای داده. در این منطقه، بقایای دست کم 18 انسان در کنار مجموعه ای از ابزارهای شکار و ماهیگیری کشف شد. اما آنچه در کاوش های اخیر توجه پژوهشگران را جلب نموده، بازنگری و تاریخ گذاری دقیق دو عدد از ابزارهای پرتاب نیزه چوبی یا همان آتلاتل ها بود که در این محوطه به دست آمده بودند.
با استفاده از روش دقیق تاریخ گذاری رادیوکربن، دانشمندان دریافتند که قدمت این سلاح ها به حدود 5000 سال پیش بازمی شود. این کشف ارزشمند، آتلاتل های کالتا هوئلن را به قدیمی ترین ابزارهای پرتاب نیزه مستقیم تاریخ گذاری شده در کل منطقه آند تبدیل می نماید. پیش از این، شواهد مربوط به استفاده از این فناوری در آمریکای جنوبی بسیار پراکنده و مبهم بود؛ اما این یافته های تازه بحث های هیجان انگیزی را درباره منشأ، تکامل و نحوه انتشار این فناوری شکار کارآمد در میان بومیان قاره آمریکا باز نموده است.
آتلاتل چیست و چگونه نیروی دست انسان را چند برابر می نماید؟
برای درک اهمیت این کشف، ابتدا باید بدانیم آتلاتل اصلاً چیست. آتلاتل در واقع یک دسته یا شفت چوبی صیقل خورده است که در انتهای آن یک برآمدگی یا فنجانک کوچک برای قرارگیری ته نیزه تعبیه شده است. این ابزار به عنوان یک اهرم مکانیکی عمل می نماید که طول بازوی پرتاب نماینده را افزایش می دهد. با استفاده از آتلاتل، شکارچی قادر بود نیزه یا زوبین خود را با سرعت، دقت و مسافتی بسیار بیشتر از پرتاب ساده با دست خالی پرتاب کند.
اولین نشانه های اختراع آتلاتل به حدود 25 هزار سال پیش در اوراسیا بازمی شود. باستان شناسان بر این باورند که اولین مهاجرانی که از سیبری به سمت آلاسکا حرکت کردند، این فناوری را با خود به قاره آمریکا آوردند. با این حال، به علت اینکه آتلاتل ها عمدتاً از مواد آلی مانند چوب، استخوان و چرم ساخته می شدند، به ندرت در سوابق باستان شناسی دوام می آورند و به همین علت تاریخچه دقیق استفاده از آن ها در قاره آمریکا همواره با ابهام همراه بوده است. بعضی فرضیات تازه حتی مطرح می نمایند که شاید این سلاح دیرتر از آنچه تصور می شد، یعنی کمتر از 10 هزار سال پیش، به آمریکای شمالی رسیده باشد و سفر آن به بخش های جنوبی تر قاره حتی بیشتر از این ها زمان برده است.
راز بقای چوب در خشک ترین بیابان دنیا
چگونه سازه های چوبی ظریف با قدمت 5000 سال توانسته اند تا به امروز سالم باقی بمانند؟ پاسخ این معما در جغرافیای شگفت انگیز محل کشف آن ها نهفته است. صحرای آتاکاما به عنوان خشک ترین بیابان غیرقطبی دنیا شناخته می شود. رطوبت ناچیز، نبود بارندگی های مداوم و شرایط محیطی خاص بیابانی در این منطقه، نوعی مومیایی شدن طبیعی را برای اشیای آلی رقم می زند.
در میان 9 آتلاتل چوبی که در این پژوهش مورد واکاوی قرار گرفتند، نه تنها بخش های چوبی کاملاً سالم مانده بودند، بلکه جزییات شگفت انگیزی مانند بندهای چرمی، قطعات استخوانی متصل شده و حتی لایه هایی از رنگدانه های قرمزرنگ که روی بدنه چوب مالیده شده بود، به وضوح دیده می شدند. این رنگدانه های قرمز احتمالاً کاربردی آیینی داشته یا به عنوان نشانه ای برای شناسایی مالک سلاح به کار می رفته اند. این سطح از ماندگاری به دانشمندان فرصتی بی نظیر داد تا آناتومی دقیق این سلاح های باستانی را بدون تخریب آنالیز نمایند.
اسباب بازی های مرگبار؛ آیا بچه ها باستان هم شکارچی بودند؟
یکی از جالب ترین و چالش برانگیزترین یافته ها در میان ابزارهای کشف شده در کالتا هوئلن، وجود چند نسخه مینیاتوری و بسیار کوچک از آتلاتل ها بود. این ابزارهای کوچک دقیقاً مشابه نسخه های بزرگتر ساخته شده بودند، اما ابعاد آن ها برای دستان یک انسان بالغ مناسب نبود. این موضوع فرضیه بسیار مجذوب نمایندهی را در میان باستان شناسان مطرح نموده است: آیا این سلاح های مینیاتوری ابزار آموزشی برای بچه ها بوده اند؟
در جوامع شکارچی-گردآورنده باستان، آموزش مهارت های بقا از همان دوران کودکی شروع می شد. بچه ها احتمالاً با استفاده از این نمونه های کوچک شده، تکنیک های پیچیده حفظ تعادل، نشانه گیری و پرتاب با آتلاتل را تمرین می کردند تا در سنین بزرگسالی به شکارچیانی ماهر تبدیل شوند. با این حال، پژوهشگران با احتیاط علمی رفتار نموده و می گویند هنوز نمی توان با قطعیت صد درصد این فرضیه را تایید کرد؛ زیرا این اشیای کوچک ممکن است کاربردهای نمادین، آیینی یا حتی تزیینی در مراسم تدفین داشته بوده باشند.
وقتی ابزار بقا به سلاح کشتار هم نوع تبدیل می شود
اگرچه آتلاتل در درجه اول به عنوان ابزاری برای شکار جانوران خشکی زی شناخته می شود، اما شواهد تاریخی و باستان شناسی نشان می دهند که مرز میان ابزار بقا و سلاح جنگی همواره بسیار باریک بوده است. در محوطه کالتا هوئلن 42 که در فاصله حدودی 900 متری از خط ساحلی اقیانوس واقع شده، ابزارهای تخصصی ماهیگیری نظیر قلاب ها و حارپون ها نیز کشف شده اند. این یعنی بومیان برای تامین غذای دریایی خود نیازی به آتلاتل نداشتند و از این پرتاب نماینده ها برای شکار پستانداران خشکی زی استفاده می کردند.
اما تحلیل آسیب های موجود روی استخوان های بعضی از اجساد کشف شده در این گورستان باستانی، زاویه تاریک تری از کاربرد این سلاح را برملا می نماید. وجود جراحات ناشی از ضربه های تیز و پرتابه های پرسرعت روی بقایای انسانی نشان می دهد که آتلاتل ها در درگیری های خونین میان گروهی و جنگ های قبیله ای نیز به کار گرفته می شده اند. در دنیایی که منابع حیاتی مانند آب شیرین و قلمروهای شکار در حاشیه بیابان محدود بود، خشونت بین فردی امری رایج بوده و آتلاتل نقش تفنگ های تهاجمی آن دوران را بازی می نموده است.
معمای اهلی سازی لاماها و نقش کلیدی نیزه اندازها در تکامل آمریکای جنوبی
برای درک بهتر بوم شناسی باستانی منطقه آند، باید به رابطه تنگاتنگ میان انسان ها و شترسانان بومی آمریکای جنوبی نگاهی بیندازیم. پیش از آنکه لاماها (Llama) و آلپاکاها (Alpaca) به حیواناتی اهلی و همدمان همیشگی مردمان آند تبدیل شوند، اجداد وحشی آن ها یعنی گواناکوها (Guanaco) و ویکونیاها (Vicuña) در دشت ها و کوهپایه ها پرسه می زدند. شکار این جانوران سریع و هوشیار با نیزه های معمولی که با دست پرتاب می شدند، کاری طاقت فرسا و اغلب ناموفق بود.
ورود فناوری آتلاتل به این چرخه، موازنه قدرت را به نفع انسان ها تغییر داد. برد موثر بالا و نیروی نفوذ فوق العاده نیزه های پرتاب شده با آتلاتل به شکارچیان اجازه می داد تا از فاصله ای ایمن و بدون رم دادن گله، جانوران را هدف قرار دهند. این فشار شکار هدفمند در طول هزاره ها، نه تنها بقای انسان را در یکی از سخت ترین محیط های کره زمین تضمین کرد، بلکه به مرور زمان الگوهای رفتاری شترسانان را تغییر داد و زمینه ساز فرآیند طولانی و پیچیده اهلی سازی آن ها شد؛ فرآیندی که در نهایت پایه و اساس تمدن های بزرگی چون امپراتوری اینکا را شکل داد.
فیزیک پرتاب؛ چگونه یک تکه چوب ساده سرعت نیزه را دو برابر می نماید؟
از دیدگاه مهندسی، آتلاتل یک شاهکار مکانیکی بی نظیر از دوران پیش از تاریخ است. هنگامی که یک شکارچی نیزه ای را با دست پرتاب می نماید، نیروی محرکه فقط از عضلات کتف و بازو تامین می شود و نقطه رها شدن نیزه محدود به طول فیزیکی دست انسان است. اما زمانی که آتلاتل وارد این معادله می شود، به عنوان یک مفصل اضافی عمل می نماید.
این سیستم بر اساس قوانین اهرم ها کار می نماید:
-افزایش طول بازوی گشتاور که سرعت خطی انتهای نیزه را در لحظه رها شدن به شدت بالا می برد.
-ذخیره سازی انرژی پتانسیل کشسانی در چوب انعطاف پذیر آتلاتل در حین حرکت پرتابی و آزاد شدن ناگهانی آن به صورت انرژی جنبشی.
-امکان پرتاب با زاویه تخت تر که پایداری پرواز نیزه را در برابر بادهای شدید بیابانی افزایش می دهد.
این مزیت های فیزیکی باعث می شدند که سرعت نیزه پرتاب شده با آتلاتل به بیش از 150 کیلومتر در ساعت برسد؛ نیرویی ویرانگر که به راحتی می توانست از پوست ضخیم گواناکوها عبور کند و جراحت های مرگباری به جا بگذارد.
جمع بندی نهایی:
کشف نیزه اندازهای 5000 ساله در صحرای خشک آتاکاما، نه تنها یکی از قدیمی ترین شاهکارهای مهندسی بومیان قاره آمریکا را به تصویر می کشد، بلکه پنجره ای نو به سوی درک رفتارهای اجتماعی، شیوه های بقا و حتی چالش های میان فردی انسان های باستان می گشاید. این ابزارهای ظریف چوبی که از گزند زمان جان سالم به در برده اند، یادآور دورانی هستند که بقای نسل بشر به چند ده سانتی متر چوب تراشیده شده، شناخت دقیق فیزیک و البته همزیستی سخت با حیات وحش منطقه آند وابسته بود؛ ابزارهایی که مسیر تکامل تمدن های آمریکای جنوبی را برای همواره تغییر دادند.
منبع: Antiquity
منبع: یک پزشک